درس 6 مدیریت مخاطرات طبیعی قسمت دوم

مدیریت سیل

علل افزایش خسارت ناشی از سیلاب ها درکشور

توسعه سکونتگاه ها و ساخت و سازها در حریم سیل گیررودخانه ها

از بین بردن پوشش گیاهی

توسعه و تغییر کاربری اراضی به طور نامناسب

دخل و تصرف در بستر و حریم رودخانه ها و دشت های سیلابی

مدیریت پیش از وقوع سیل

روش های سازه ای

روش های غیرسازه ای

تعریف روش های سازه ای:

در این روش ها قبل از وقوع سیل، شدت جریان سیل براساس روش های هیدرولوژی محاسبه و تخمین زده می شود. سپس با به کارگیری روش های مهندسی با احداث سازه های مناسب نسبت به هدایت، انحراف و یا مهار سیل اقدام نمایند.

مهم ترین روش های سازه ای درمدیریت سیل

اصلاح بسترهای رودخانه ها

ایجاد کانال های انحرافی

ایجاد دیواره های مهار کننده و پایدارکننده

احداث سدهای ذخیرهای یا هدایت کننده

اصلاح شیب آبراهه ها

نصب میله هایی حریم سیل گیر

نصب میله هایی حریم سیل گیر

در سال های اخیر از سوی استانداری هر استان برای رودخانه هایی که سیل خیز هستند با نصب میله هایی حریم سیل گیر تعیین کرده اند. وبرای تعیین حریم سیل گیر یک رودخانه با انجام محاسبات آماری بر اساس آبدهی گذشته یک رودخانه (حداقل ۳۵سال) بالاترین سطحی را که احتمال دارد آب رودخانه در آینده در حین وقوع یک سیل دربرگیرد درنظر می گیرند (معمولاً ۱00سال آینده که به آن دوره بازگشت ۱00ساله می گویند.) در حریم سیل گیر تعیین شده در اطراف رودخانه اجازه ساخت و ساز داده نمی شود.

روش های غیرسازه ای

مزایای روش های غیرسازه ای درمدیریت سیل:

این روش ها علاوه بر اینکه تأثیرات منفی کمتری بر محیط زیست دارند، در دراز مدت مفیدتر بوده و بسیار کم هزینه تر هستند.

مهم ترین روش های غیرسازه ای

اجرای روش های آبخیز داری و تقویت پوشش گیاهی حوضه و نفوذ دادن آب باران در حوضه ها،

تعیین حریم توسعه برای رودخانه ها، تعیین محدوده های سیل گیر و نقشه های حریم سیل گیری و پرهیز از ساخت و ساز در محدوده سیل گیر.

ایجاد پایگاه های نجات و امداد در مناطق سیل خیز

نصب دستگاه های هشداردهنده سیل در مناطق سیل خیزاطلاع رسانی به موقع به مردم این مناطق

مدیریت بعد از وقوع سیل

مکان یابی برای اسکان موقت و برپا کردن چادرهای امداد واستقرار مراکز درمانی در مناطق دور از دسترس سیلاب برای رسیدگی به مصدومان

مرمت فوری راه های ارتباطی برای دریافت خدمات و امداد وتجهیزات موردنیاز پس از سیلاب

توزیع امکانات و تجهیزات موردنیاز مصدومین به ویژه استقرار تانکر های آب آشامیدنی بهداشتی برای جلوگیری از شیوع بیماری ها ی عفونی

مدیریت زمین لغزش

مقایسه گستره زمین لغزش ها با زمین لرزه

گستره زمین لغزش ها بسیار کمتر از مخاطراتی مانند زمین لرزه است. یعنی عرض و طول اغلب توده های لغزشی کمتر از یک کیلومتراست بنابراین خسارات آن خیلی فراگیر نیست. با این وجود ضررهای ناشی از آن باید به حداقل کاهش یابد. از این رو نیازمند اقدامات مدیریتی در سه مرحله است یعنی قبل از وقوع، حین وقوع و بعد از وقوع زمین لغزش است.

مراحل مدیریت زمین لغزش

قبل از وقوع زمین لغزش

حین وقوع زمین لغزش

بعد از وقوع زمین لغزش

اقدامات قبل از وقوع زمین لغزش

برای ساختمان سازی باید از شیب های تند، لبه های پرتگاهی، کناره های پرشیب رودخانه ها و دامنه های پر شیب دره ها پرهیز کرد.

قبل از ساخت و ساز در سطوح شیب دار، مطالعات خاک شناسی و پایداری زمین انجام پذیرد.کارهای ایمن سازی مانند مقاوم سازی لوله های انتقال انرژی، پایدارسازی سطوح شیب دار و نظایر آن انجام پذیرد.

اقدامات حین وقوع زمین لغزش

باید به سرعت از مسیر لغزش و جریان گل و لای خارج شد.

به سازمان های امداد و نجات اطلاع رسانی نمود و به کسانی که برای ترک محل به کمک نیازدارندامدادرسانی کرد.

اقدامات بعد از وقوع زمین لغزش

تعمیر و بازسازی منطقه به ویژه در صورت تخریب تأسیسات زیربنایی مثل خطوط آب، برق و گاز

شبکه زهکشی سطح توده لغزشی ساماندهی شود به طوری که نفوذپذیری آن کاهش یابد. زیرا اصلاح و مرمت شبکه زهکش یسطح لغزش باعث می شود که نفوذ آب باران کاهش یافته وبه سرعت تخلیه شود.

لازم است استعداد مجدد لغزش دوباره ارزیابی شود تا ازخطرات آتی پیشگیری به عمل آید

مدیریت خشکسالی

وضعیت خشکسالی درکشور:

ایران کشور پهناوری است که میانگین بارندگی سالانه آن حدود 224تا 275میلیمتر است، در حالی که میانگین بارندگی خشکی های زمین 8٠٠میلیمتر است. بخش وسیعی از کشورما در قلمرو آب وهوای خشک جهان قرار می گیرد. حدود ١٠درصد از سطوح کشاورزی کشور بارندگی بیش از 5٠٠میلیمتر در سـال دارنـد (نیاز به آبیاری ندارند) و 9٠درصد باقیمانده نیازمند آبیاری هستند.

مهم ترین عامل تهدید کشور :

برخلاف بخش های اقتصادی دیگر، مانند صنعت و خدمات، در بخش کشاورزی مهمترین عامل تهدید کننده خشکسـالی اسـت.

مهمترین راهکارها درمدیریت خشکسالی

صرفه جویی در مصرف آب و پرهیز از مصرف بی رویه آب های سطحی و زیرزمینی موجود

افزایش راندمان آبیاری در کشاورزی و استفاده از روش های آبیاری تحت فشار

پرهیز از کشت محصولاتی که به آب زیاد نیاز دارند و کاشت گیاهان مقاوم به خشکی و محصولاتی که به آب کمتری نیاز دارند

جمع آوری و ذخیره سازی آب باران به روش های مختلف

تغذیه مصنوعی سفره های آب زیرزمینی

مدیریت آبخیز داری و حفاظت از مراتع و پوشش گیاهی و کنترل فرسایش خاک

مدیریت فاضلاب ها و پساب ها واستفاده مجدد از آب