درس10 کشـور، یـک ناحیـة سیاسـی جغرافیای 3 قسمت دوم

ب) تقسیمات کشوری

علل مرزبندی سیاسی – اداری درداخل کشور

حکومت ها برای اداره آسان تر فضای جغرافیایی کشورها و ارائه خدمات مناسب به شهروندان، به مرزبندی سیاسی - اداری در داخل کشور می پردازند.

میزان اختیارات واحدهای سیاسی درون کشور از نظر بودجه، تأمین منابع مالی و قوانین و… در کشورهای مختلف متفاوت است و به نوع نظام سیاسی آن ها بستگی دارد.

پ) پایتخت، کانون سیاسی کشور

ویژگی های پایتخت کشور:

1-پایتخت مرکز اقتدار سیاسی یک کشور است و فرمان ها و تصمیمات سیاسی از این نقطه مرکزی در سراسر آن کشور پخش می شود.

2-رؤسای قوای مقننه، مجریه و قضائیه و وزارت خانه ها و سازمان های اصلی دولت ها و همچنین سفارتخانه های خارجی در پایتخت هامستقرند. پایتخت مکان تصمیم گیری های سیاسی و ملاقات سران یک کشور با نمایندگان حکومت های سایر کشورهاست.

3-پایتخت یک کشور معمولاً به بزرگ ترین و مهم ترین شهر یا کلان شهر آن تبدیل می شود.

عوامل موثر در انتخاب یک مکان به عنوان پایتخت

1-داشتن قابلیت های محیطی مناسب؛ مانند دسترسی به آب و اراضی حاصلخیز،

2-داشتن جمعیت قابل توجه،

3-در تقاطع راه های ارتباطی قرار داشتن، دسترسی آسان به سرتاسر کشور به ویژه مرزها،

4-داشتن قابلیت دفاعی مناسب و دور بودن از مرزها.

5-برخی از پایتخت ها قدمت زیادی دارند و موقعیت پایتخت بودن خود را تا سال ها حفظ می کنند؛ مانند شهر پاریس

انتقال پایتخت ها:

در برخی کشورها به دلایل مختلف پایتخت از یک شهر به شهر دیگر منتقل می شود؛ مانند انتقال پایتخت از شهر ریودوژانیرو به برازیلیا در کشور برزیل یا انتقال پایتخت از کراچی به اسلام آباد در پاکستان.

علل تبدیل پایتخت ها به کلان شهر:

به طور معمول، تمرکز قدرت سیاسی و وزارتخانه ها و سازمان های دولتی، تمرکز اقتصادی نهادهای مالی و پولی وشرکت های بزرگ وثروت و قدرت در پایتخت ها، موجب تبدیل آن ها به کلان شهرها می شود.

پیامدهای تبدیل پایتخت ها به کلان شهر:

پیامدهایی چون رشد جمعیت، ترافیک، آلودگی هوا وکمبودمسکن و خدمات را به دنبال دارد.

ملت

ملت، عنصر بنیادین یک کشور است و بدون آن کشور معنا و مفهومی ندارد. ملت جمعیتی است که در قلمرو یک سرزمین مشخص مستقرشده اند و اشتراکات تاریخی، زبانی، مذهبی و اقتصادی و آرمان های مشترکی دارند. هویت یک ملت ریشه در تاریخ و فرهنگ مشترک آن دارد و این هویت طی نسل های متوالی پدید آمده است. افراد یک ملت به دلیل همین اشتراکات با یکدیگر احساس همبستگی می کنند.

البته حس ملی گرایی تا وقتی مورد تأیید است که به میهن پرستی افراطی (ناسیونالیسم) یا برتری جویی یک ملت نسبت به دیگر ملت ها ونادیده گرفتن حقوق آنها نینجامد.

ملت

ملت، عنصر بنیادین یک کشور است و بدون آن کشور معنا و مفهومی ندارد. ملت جمعیتی است که در قلمرو یک سرزمین مشخص مستقرشده اند و اشتراکات تاریخی، زبانی، مذهبی و اقتصادی و آرمان های مشترکی دارند. هویت یک ملت ریشه در تاریخ و فرهنگ مشترک آن دارد و این هویت طی نسل های متوالی پدید آمده است. افراد یک ملت به دلیل همین اشتراکات با یکدیگر احساس همبستگی می کنند.

البته حس ملی گرایی تا وقتی مورد تأیید است که به میهن پرستی افراطی (ناسیونالیسم) یا برتری جویی یک ملت نسبت به دیگر ملت ها ونادیده گرفتن حقوق آنها نینجامد.

حکومت

هر کشوری برای اداره امور خود به نظام مدیریت نیاز دارد. آیا وظایف مدیریت مدرسه و فروشگاه را از درس قبل به خاطر می آورید؟

این وظایف در چند گروه طبقه بندی شده بودند؟

حکومت ها، نظام مدیریت کشورند و انواع مختلفی دارند، اما می توان گفت همه آنها سه وظیفه مهم بر عهده دارند. به نمودار زیر توجه کنید.

سه وظیفه مهم حکومت ها

اداره امور سرزمین

حراست از قلمرو و مرزهای کشور، دفاع در برابر هجوم دشمنان،

اداره سازه یا ساختار انسانی

وضع قوانین و مقررات، رسیدگی به اختلافات، قضاوت،

خدمات رسانی به مردم و رفاه و تأمین اجتماعی و بهداشت، آموزش، خدمات فرهنگی، برقراری نظم و امنیت و...

حفظ منابع طبیعی و بهره برداری از آنها وروابط خارجی

روابط سیاسی، اقتصادی و فرهنگی با سایر کشورها، بستن پیمان ها و قراردادها، همکاری با نهادهای بین المللی، پیشگیری ازجنگ، برقراری صلح و توسعة همکاری های تجاری و...

الگوی مدیریت سیاسی فضا

سه گروه عمده حکومت ها از نظر مدیریت فضای جغرافیایی کشور و توزیع قدرت در پهنه سرزمین

1ـ نظام سیاسی تک ساخت (یکپارچه)2ـ نظام سیاسی فدرال3ـ نظام سیاسی ناحیه ای و ترکیبی

1ـ نظام سیاسی تک ساخت (یکپارچه)

نظام سیاسی تک ساخت از اروپا به دیگر نقاط جهان راه یافته و کشور فرانسه از پیشگامان این الگوست.

در این نوع نظام سیاسی، کشور به واحدهای سیاسی واداری کوچک تر مانند استان و شهرستان تقسیم می شود اما حکومت مرکزی حدود اختیارات آنها را تعیین می کند. در این نوع نظام اختیارات محلی محدود و نظام قانون گذاری وسیاست گذاری متمرکز است. قدرت سیاسی از یک کانون، یعنی پایتخت، به سایر نواحی کشور اعمال می شود ومدیریت های محلی، تصمیمات دولت مرکزی را اجرا می کنند. فقط، یک سطح قانون گذاری، یعنی مجلس ملی قانون گذاری، در مرکز وجود دارد و قوانین و مقررات و تشکیلات اداری در تمام کشور همسان است.

برای مثال، در نظام سیاسی تک ساخت، تشکیلات ادارات آموزش و پرورش وقوانین و مقررات آن، شرایط ورود به دانشگاه و یا قوانین اقتصادی مربوط به تجارت و ... در همه نواحی کشور یکنواخت است.

2ـ نظام سیاسی فدرال

در این نوع نظام سیاسی، کشور به چند ایالت تقسیم می شودو ایالت ها اختیارات زیادی دارند. حکومت و توزیع قدرت در سرزمین دو سطح دارد:

الف) سطح فدرال (ملی و حکومت مرکزی)

ب) سطح ایالت (منطقه)

هر ایالت علاوه بر وجود حکومت و نیروی تصمیم گیری در سطح ملی، قوه مقننه و مجریه و قضائیه مستقل نیز دارد. مجلس نمایندگان و سنا درمرکز کشور و مجلس ایالتی در هر ایالت مستقرندو قانون گذاری می کنند. به همین سبب، برخی قوانین ایالت ها با یکدیگرمتفاوت ا ند و هر ایالت در امور وبرنامه ریزی توسعه اقتصادی و اجتماعی خود به طور مستقل تصمیم گیری و عمل می کند.

نقش حکومت مرکزی در نطام قدرال:

در این نوع نظام سیاسی، حکومت مرکزی نقش هماهنگ کننده و ارتباط دهنده ایالت ها را بر عهده دارد و ایالت ها در دفاع، سیاست خارجی و واحدپول ملی از حکومت مرکزی تبعیت می کنند.

برای مثال، در الگوی فدرال در کشوری مانند استرالیا، قوانین آموزش و پرورش، نوع برنامه های درسی و دوره های تحصیلی در ایالت های مختلف، متفاوت است.

البته باید توجه داشت که کشورهای فدرال و کشورهای یکپارچه از نظر واگذاری اختیارات به واحدهای سیاسی - اداری خود کاملاًشبیه به هم نیستند و درجه و میزان تمرکز حکومت و همچنین اختیارات واحدها در آنها متفاوت است.

3ـ نظام سیاسی ناحیه ای و ترکیبی

در این نوع نظام، بخش اعظم کشور به صورت تک ساخت است؛ فقط یک یا چند بخش کوچک به صورت ناحیه ای و خودمختار اداره می شوندو مناطق خود مختار اختیارات سیاسی و اجرایی ویژه ای در ناحیه خود دارند. نظام سیاسی کشورهای عراق، جمهوری آذربایجان و انگلستان ازاین نوع است.

پیدایش و بقای یک کشور

مهم ترین عوامل پیدایش و بقای یک کشور

کشورهای جهان بر پایه یک یا چند عامل به وجود می آیند و به حیات خود ادامه می دهند.هویت ملی،همبستگی ملی وپیوستگی سرزمینی از مهم ترین عوامل پیدایش و بقای یک کشورند و درصورتی که این عوامل تضعیف شوند، آن کشور در خطر نابودی و فرو پاشی قرار می گیرد.

پس، حکومت ها و ملت ها باید عوامل پیدایش و بقای کشور خود را بشناسند و برای حفظ و تقویت آنها بکوشند.

نمونه سوال

1-ارکان بنیادی یک کشور را نام ببرید.

2- سرزمین را تعریف کنید.

3-منظور ازنظام سیاسی چیست؟

4-حاکمیت یعنی چه؟شرح دهید.

5-کشوررا تعریف کنید.

6-فضا و قلمرو جغرافیایی یک کشور، ................. آن است.

7-میهن چیست؟

8-تعریف مرز را بنویسید.

9-اهمیت مرزها را بیان کنید.

10-علت ارزش حقوقی و بین المللی مرزها را بنویسید.

11-مهم ترین عامل تشخیص و جدایی کشورها ...............هستند.

12-مرزهای طبیعی را توضیح دهید.

13-برای تعیین خط مرزی در امتداد رشته کوه ها، ............ کوه ها در نظر گرفته می شود.

14-خط الرأس چیست؟

15-روش های تعیین خط مرزی دررودها را بنویسید.

16-اصلاح تالوگ را تعریف کنید.

17-اصطلاح منصف را تعریف کنید.

18-چرا بهترین نوع خط مرزی دررودهای قابل کشتی رانی روش تالوگ است؟

19-خط مرزی عمیق ترین نقاط بستر رودرا به هم متصل کند که به آن .......... می گویند.

20-روش تعیین مرزدریایی دردریاها وتعریف آب های داخلی ودریای سرزمینی را توضیح دهید.

21-آب های داخلی با دریای سرزمینی چه تفاوتی با یکدیگردارند؟

22-درکدام قسمت از دریا کشورها فقط حق عبوربی ضرررا دارند؟

23-به بخش هایی از دریا گفته می شود که در مالکیت هیچ کشوری قرار ندارند.......................می گویند.

24-در آب های آزاد امکان چه فعالیت هایی وجوددارد؟

25-مرزهای غیرطبیعی را تعریف کنید.

26-نوع مرزایران و افغانستان چیست؟

27-مرزبین کانادا و امریکا چه نوعی است؟

28-انواع مرزها از نظر پیدایش و شکل گیری را نام ببرید.

29-مرزهای پیشتاز را تعریف کنید.

30-مرزهای تطبیقی را تعریف کنید.

31-نوع مرز بین هند و پاکستان چیست؟

32-مرزهای تحمیلی را توضیح دهید.

33-تاریخچه مختصری ازنحوه شکل گیری مرزبین کره شمالی وجنوبی را بنویسید.

34-مرزهای هوایی چیست؟

35-چراامن بودن یا ناامن بودن آنها بر رونق اقتصادی کشورها تأثیر می گذارد؟

36-حفاظت و مدیریت و کنترل مرزهای کشور برعهده چه کسانی است؟

37-علل مرزبندی سیاسی – اداری درداخل کشور چیست؟

38-ویژگی های پایتخت کشور را بنویسید.

39-عوامل مو ثر در انتخاب یک مکان به عنوان پایتخت را بویسید.

40-علل تبدیل پایتخت ها به کلان شهر را بنویسید.

41-دوپایتخت نام ببرید که منتقل شده اند.

42-پیامدهای تبدیل پایتخت ها به کلان شهر را بنویسید.

43- میهن پرستی افراطی (ناسیونالیسم) چیست؟

44-سه وظیفه مهم حکومت هارا بنویسید.

45-سه گروه عمده حکومت ها از نظر مدیریت فضای جغرافیایی کشور و توزیع قدرت در پهنه سرزمین را بنویسید.

46-نظام سیاسی تک ساخت را توضیح دهید.

47-درنظام سیاسی فدرال کشورچگونه اداره می شود؟

48-نقش حکومت مرکزی در نطام قدرال را توضیح دهید.

49-دو سطح حکومت و توزیع قدرت در سرزمین درنظام فدرال را نام ببرید.

50-درنظام سیاسی ناحیه ای و ترکیبی کشورچگونه اداره می شود؟

51-مهم ترین عوامل پیدایش و بقای یک کشور را نام ببرید.